Zmiany prawa w 2026 r.
Nie radzisz sobie z urzędnikami lub prywatnym właścicielem i potrzebujesz naszej pomocy? Skontaktuj się z nami!
W dniu 21 stycznia 2021 r., przedstawicielki Komitetu Obrony Praw Lokatorów spotkały się w Ministerstwie Rozwoju i Technologii z Ministrem Tomaszem Lewandowskim. Tematem spotkania była planowana nowelizacja Ustawy o ochronie praw lokatorów.
Poniżej przedstawiamy główne założenia proponowanych zmian.
Nowy algorytm obliczania podwyżki czynszu
Podwyżki czynszów nie są nowym pomysłem. Teraz będą jednak dotyczyć wszystkich najemców! Dotychczas weryfikacja dochodów dotyczyła tylko nowo zawieranych umów.
W 2018 r. protestowałyśmy przeciwko weryfikacji dochodów najemców. Zmiany, wprowadzone przez rząd PiS, potężnie uderzały po kieszeni nowych najemców lokali komunalnych i faktycznie pozbawiały ich zachęty do poprawiania swojej sytuacji majątkowej. Podwyżki pensji w pracy w całości szły na podwyżki czynszów. Spowodowało to oczywiście zwiększenie się szarej strefy i praktyki ukrywania dochodów. Jedyną zaletą wprowadzonych wtedy zmian było to, że nie dotyczyły starych najemców, który podpisali umowy najmu przed 2019 r. Jednak nowi najemcy otrzymywali czasem podwyżki nawet o 1000 zł, tylko dlatego, że otrzymali premię w pracy.
Choć udało nam się na posiedzeniach Komisji Sejmowych doprowadzić do złagodzenia niektórych wyjątkowo drakońskich przepisów, bezsensowny algorytm obliczania podwyżek wszedł w życie w 2019 r. Proponowany obecnie projekt Lewicy łagodzi znacząco najgorsze efekty weryfikacji dochodów. Zaproponowany algorytm jest znacznie bardziej racjonalny. Dla nowych najemców będzie to zatem znacznie mniej dotkliwe, niż dotychczasowe zasady. Najbardziej negatywną częścią tych zmian jest fakt, że te zasady będą teraz dotyczyć WSZYSTKICH najemców na czas nieoznaczony!
Z nowych zasad weryfikacji dochodów będą wyłączone umowy na czas określony (najem socjalny), gospodarstwa domowe składające się wyłącznie z emerytów, gospodarstwa składające się wyłącznie z osób niepełnoletnich, które na 31 grudnia roku poprzedzającego weryfikację nie ukończyły 18 lat, renciści, oraz osoby, które zawarły z gminą umowę na mocy której w zamian za przekazanie na rzecz gminy prawa własności mieszkania lub spółdzielczego prawa do lokalu albo w zamian za wyremontowanie na własny koszt mieszkania z mieszkaniowego zasobu gminy przed zawarciem umowy najmu, uzyskały prawo do zawarcia umowy najmu mieszkania z mieszkaniowego zasobu gminy (czyli wzięły udział w tzw. “Eksperymencie mieszkaniowym”).
Kryterium Metrażowe
Jednym z naszych najdłużej formułowanych postulatów była likwidacja kryterium metrażowego. Kryterium to jest w Warszawie bardzo wykluczające i uniemożliwia wielu rodzinom potrzebującym uzyskanie pomocy mieszkaniowej. Uchwała Rady Warszawy wymaga od jednej osoby, by mieszkała na 10 m2, a od dwóch osób, na 14 m2 (powierzchnia pokoi). Jeśli mają choćby 50 centymetrów więcej, nie otrzymają pomocy mieszkaniowej! Nawet jeśli nie stać ich na obecnie wynajmowane mieszkanie. Zważywszy, że minimalna norma budowlana wynosi 25 m2 (powierzchnia całkowita), trudno się dziwić, że większość potrzebujących została skreślona z listy. Po prostu nie ma tak małych mieszkań!
Wielokrotnie Komitet Obrony Praw Lokatorów podejmował próby zmiany tego stanu rzeczy, przez negocjacje z władzami Warszawy, Radnymi i Biurem Polityki Lokalowej. Na próżno. Projekty uchwał w tej sprawie były umieszczane w zamrażarce przez Komisje Rady Warszawy.
Ale wygląda na to, że projekt Ustawy proponowany przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii zlikwiduje wreszcie tę nieracjonalną przeszkodę i zabroni Gminom stosowania kryterium metrażowego. Takie mamy przynajmniej zapewnienia pana Ministra Tomasza Lewandowskiego.
Likwidacja dziedziczenia najmu
Dziedziczenie najmu na podstawie umowy na czas nieokreślony było dotąd ograniczone do dzieci, rodziców, rodzeństwa i osób będących we wspólnym pożyciu. W 2001 r. usunięto z tej listy wnuki, co znacznie pogorszyło ich sytuację. Wnuki pozostawały po śmierci dziadków bez umowy najmu i były obciążone odszkodowaniem za bezumowne zajmowanie lokalu. W nowelizacji z 2018 r. udało nam się wykreślić dalsze zaostrzenie przepisów. Jednak wróciło one w obecnym projekcie nowelizacji.
Komitet stoi na stanowisku, że proponowana zmiana będzie skutkować tym, że osoby starsze, zamieszkałe w swoich domach przez całe życie nagle mogą utracić miejsce zamieszkania po utracie osoby bliskiej, która była głównym najemcą. Wyrzucenie osób starszych z ich domów z jakichkolwiek powodów jest często przeżyciem bardzo traumatycznym. W wielu przypadkach, jest to po prostu niehumanitarne. Często dzieci osób schorowanych i wiekowych zamieszkują z nimi, by poświęcić się opiece nad nimi i nie mogą przez to zapewnić sobie innego mieszkania na warunkach komercyjnych. Karanie takich osób za to, że poświęciły się opiece nad rodzicami jest zwyczajnie okrutne.
Projekt wprowadza wprawdzie zasadę, że lokatorom pozostałym po śmierci rodzica lub małżonka przysługuje roszczenie do najmu lokalu, ale Gmina może ich skierować do innego, gorszego lokalu. Wnuki, tak jak dotąd, pozostaną bez tytułu prawnego do lokalu i nadal będą zdani na łaskę i niełaskę Gminy.
Podwyżka odszkodowania za bezumowne zajmowanie lokalu
Wedle projektu, odszkodowanie uiszczane przez osoby zajmujące lokal bezumownie będzie wynosić 300% czynszu, jaki obowiązywałby dla danego lokalu. Jest to zapis szkodliwy i niesprawiedliwy, rodem z przeszłości. Obecnie obowiązująca w Warszawie stawka odszkodowania wynosząca 100% czynszu jest wynikiem wieloletniej batalii, którą KOPL rozpoczął w 2012 r.
Jak pisałyśmy w 2014 r., “z danych miejskich przekazanych przez Biuro Polityki Lokalowej wynika, że […] zadłużenie za tzw. “bezumowne korzystanie z lokalu”, czyli karne opłaty nałożone na tych lokatorów, którzy utracili umowy najmu, np. wskutek braku możliwości płacenia dotychczasowego czynszu […] ponad dwukrotnie przekracza kwotę zadłużenia z normalnych czynszów.” Arykuł na temat sztucznego zadłużenia.
Ostatecznie, odszkodowanie za bezumowne zajmowanie lokali zostało zrównane z czynszem w wyniku spraw sądowych prowadzonych przez lokatorów. To miałoby zostać podważone przez najnowszy projekt nowelizacji.
Standardową praktyką Zakładów Gospodarowania Nieruchomościami jest wypowiadanie umów zadłużonym lokatorom i odmowa przywracania umów po spłaceniu przez nich zadłużenia. Po wprowadzeniu odszkodowania w wysokości 300% osoby, które utraciły umowy najmu w wyniku zadłużenia nigdy nie będą w stanie wyjść ze spirali zadłużenia.
Podsumowanie
Od 2009 r., Komitet Obrony Praw Lokatorów walczy z próbami pogorszenia zasad najmu. Przez lata udało nam się zablokować wiele niekorzystnych zmian, jednak niektóre z nich weszły w życie. Pełną historię tych zmian opisałyśmy w artykule “Jak próbowano psuć ochronę lokatorów”.
Przez ponad 15 lat zmagałyśmy się z próbami przedstawiania lokatorów jako oszustów, jako przeszkód na drodze do rozwoju i jako obywateli drugiej kategorii. Jednocześnie koszty życia i najmu rosły bezlitośnie i kryzys wciąż narastał. Ustawodawcy jednak nie chcieli widzieć źródła problemu tam, gdzie faktycznie jest, czyli w porzuceniu przez Gminy obowiązku wspierania mieszkańców w ich potrzebach mieszkaniowych i w nakierowaniu polityki na realizację interesów deweloperów i spekulantów.
Obecne zmiany nadal prowadzone są w tym samym duchu, bardziej w kierunku “przykręcenia śruby” lokatorom, niż doprowadzenia do rozwoju mieszkalnictwa komunalnego. Jednak oprócz niekorzystnych dla lokatorów zmian, zapowiadają się też nowe przepisy, które mogą stanowić realizację niektórych z naszych postulatów.
Zenobia Żaczek
Jak możesz pomóc?
